Shloka 30
जनक–पराशर संवादः — वर्ण-गोत्र-धर्मविचारः
Janaka–Parāśara: Varṇa, Gotra, and Dharma Inquiry
अथ यद् दुःखसंयुक्तमप्रीतिकरमात्मन: । प्रवृत्त रज इत्येव तदसंरभ्य चिन्तयेत्
atha yad duḥkhasaṁyuktam aprītikaram ātmanaḥ | pravṛttaṁ raja ity eva tad asaṁrabhya cintayet ||
மேலும் துயரத்துடன் இணைந்து, உள்ளத்துக்கு இனிமையளிக்காத எண்ணம் எழுந்தால், அதனை ரஜோகுணத்தின் எழுச்சியே என்று அறிய வேண்டும்; கலக்கம் இன்றி, பற்றிக் கொள்ளாமல், அதுபோலவே சிந்திக்க வேண்டும்।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
If an inner movement leads to suffering and dissatisfaction, identify it as rajas (restless passion) and examine it calmly without reacting; this recognition weakens its hold and supports self-mastery.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on ethical and spiritual discipline. Here he gives a practical criterion for inner discernment: painful, joyless impulses are to be seen as rājasic and handled through calm reflection rather than impulsive engagement.