Shloka 107
Adhyāya 284: Tapas as a Corrective to Household Attachment
Parāśara’s Instruction
आपके केश गंगाके तरंगोंसे अंकित तथा मुञ्जके समान हैं। आपको नमस्कार है। आप ब्राह्मणोंके छ: कर्म--अध्ययन-अध्यापन, यजन-याजन तथा दान और प्रतिग्रहसे संतुष्ट रहते हैं; स्वयं यजन, अध्ययन और दानरूप तीन कर्मोंमें ही तत्पर रहते हैं। आपको मेरा प्रणाम है ।।
varṇāśramāṇāṁ vidhivat pṛthak-karmanivartini | namo ghuṣyāya ghoṣāya namaḥ kalakalāya ca ||
கங்கையின் அலைகள் பதிந்ததுபோலவும் முஞ்ஜைப் போலவும் உள்ள ஜடைக் கூந்தலுடையவனே—உனக்கு வணக்கம். பிராமணரின் ஆறு கர்மங்கள்—அத்யயனம்-அத்யாபனம், யஜனம்-யாஜனம், தானம்-பிரதிக்ரஹம்—இவற்றால் நிறைவு கொள்பவனே; தானே யஜனம், அத்யயனம், தானம் எனும் மூன்று கர்மங்களில் நிலைத்திருப்பவனே—உனக்கு என் प्रणாமம். வர்ண-ஆச்ரமங்களின் கடமைகளை விதிப்படி தனித்தனியாக ஒழுங்குபடுத்தும் அந்தப் புனித நாதத்திற்கும், அந்தக் கோஷத்திற்கும், அந்தக் கலகல ஒலிக்கும் வணக்கம்।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse venerates the principle that dharma is sustained when the duties of each varṇa and āśrama are kept distinct and followed according to rule; the ‘sound’ imagery suggests public proclamation, ritual recitation, and the living rhythm of ordered conduct.
In Śānti Parva, Bhīṣma continues his instruction on dharma and social order; here he offers salutations to the force (personified) that maintains proper differentiation of duties, praising the resonant and murmuring sounds associated with regulated religious and communal life.