Shloka 48
श्रेयो-धर्मकर्मविचारः
Inquiry into Śreyas, Dharma, and Karma
सप्तोत्तरं तत्र वसत्यनीश: संहारविक्षेपशतं सशेषम् | तस्मादुपावृत्य मनुष्यलोके ततो महान् मानुषतामुपैति
saptottaraṃ tatra vasaty anīśaḥ saṃhāra-vikṣepa-śataṃ saśeṣam | tasmād upāvṛtya manuṣya-loke tato mahān mānuṣatām upaiti ||
பீஷ்மர் கூறினார்— யோகசாதனையில் முழுமையாக வல்லமையில்லாதவன், மீதமுள்ள கர்மசம்ஸ்காரங்களுடன் மேலுலோகங்களில் சங்காரம்-விக்ஷேபம் எனும் நூறு சுழற்சிகளின் காலம் வரை கட்டாயமாகத் தங்குகிறான். அங்கிருந்து மீண்டும் மனிதலோகத்துக்கு வந்து, முன்பைவிட உயர்ந்த பெருமையும் திறனும் கொண்ட மனிதப் பிறவியை அடைகிறான்.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Even if a practitioner fails to complete yoga, the effort is not wasted: he enjoys an elevated post-mortem state for a long duration, then returns to human life with enhanced capacity and status, carrying residual karmic impressions that support renewed spiritual progress.
In Bhishma’s instruction (Shanti Parva), he explains the post-death trajectory of a yoga-practitioner who is unable to finish the discipline: residence in higher worlds for an extended cosmic measure, followed by return to the human world in a more eminent birth, still bearing remaining karmic traces.