Shloka 16
श्रेयो-धर्मकर्मविचारः
Inquiry into Śreyas, Dharma, and Karma
एवं जातिशतैरयुक्तो गुणैरेव प्रसज्धिषु । बुद्धा निवर्तते दोषो यत्नेनाभ्यासजेन ह
evaṁ jātiśatair yukto guṇair eva prasajjiṣu | buddhā nivartate doṣo yatnenābhyāsajena ha ||
பீஷ்மர் கூறினார்—இவ்வாறு நூற்றுக்கணக்கான பிறவிகளாக குணங்களின் ஆட்டத்தில் சிக்கி, மீண்டும் மீண்டும் பற்றுகளால் இழுக்கப்பட்ட மனிதனும், விழித்துணர்ந்த புத்தியாலும் ஒழுங்கான பயிற்சியால் பிறந்த இடையறாத முயற்சியாலும் குற்றமும் நெறிக் களங்கமும் விட்டு மீள முடியும். எவ்வாறு எள் எண்ணெயோ கடுகு எண்ணெயோ மணமிகு மலர்களால் மீண்டும் மீண்டும் வாசனை ஊட்டப்படும்போது தன் இயல்பான மணத்தை விட்டுவிட்டு மலர்மணத்திலேயே நிலைபெறுகிறதோ, அவ்வாறே உலகத் தொடர்புகளால் நீண்ட காலம் வடிவமைக்கப்பட்ட மனமும் ஞானத்தாலும் தொடர்ந்த பயிற்சியாலும் புதுமணமடைந்து பழக்கக் குற்றங்களிலிருந்து விலகுகிறது।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Even deeply ingrained faults formed over many lifetimes and reinforced by the guṇas can be reduced and overcome through buddhi (clear discernment) and sustained effort grounded in repeated practice (abhyāsa).
In Bhishma’s instruction (Shanti Parva), he explains to the listener that moral transformation is possible: habitual defects do not have to remain permanent, because disciplined practice and awakened understanding can reverse long-standing conditioning.