Shloka 11
श्रेयो-धर्मकर्मविचारः
Inquiry into Śreyas, Dharma, and Karma
यथा हिरण्यकर्ता वै रूप्यमग्नौ विशोधयेत् । बहुशो&तिप्रयत्नेन महता55त्मकृतेन ह
yathā hiraṇyakartā vai rūpyam agnau viśodhayet | bahuśo 'tiprayatnena mahatā ātmakṛtena ha |
பீஷ்மர் கூறினார்—பொற்கொல்லன் தன் பெரும், தன்னால் மேற்கொள்ளப்பட்ட முயற்சியால் வெள்ளியை மீண்டும் மீண்டும் தீயில் இட்டு சுத்திகரிப்பதுபோல், உயிரும் நூற்றுக்கணக்கான பிறவிகளில் தான் மனத்தைத் தூய்மைப்படுத்த முடியும். ஆனால் யாகம் முதலிய ஒழுக்கங்களாலும், சமம்-தமம் போன்ற தன்னடக்கப் பயிற்சிகளாலும் பெரும் முயற்சி செய்தால், ஒரே பிறவியிலேயே தூய்மையடைகிறது.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Purification is possible but typically gradual across many lives; however, intense, self-applied discipline—especially sacrificial duty and inner/outer restraint (śama and dama)—can accelerate moral and mental purification even within a single lifetime.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and inner cultivation, Bhīṣma teaches Yudhiṣṭhira using a craftsman’s analogy: as silver is refined by repeated heating, the mind is refined by sustained effort; rigorous practice can compress what would take many births into one.