Shloka 38
तृष्णाक्षय-उपदेशः
Instruction on the Cessation of Craving
योगशास्त्रमें कथित कर्म श्रेष्ठ फल देनेवाले, उन्नति करनेवाले एवं स्थायी हैं; तो भी प्रवृत्तिमार्गी मनुष्य उनको गुणरहित (निष्फल) और अस्थिर समझते हैं ।।
yogaśāstre kathitāni karmāṇi śreṣṭha-phaladāni, unnati-karāṇi ca sthāyīni; tathāpi pravṛtti-mārgī manuṣyās tāni guṇa-rahitāni (niṣphalāni) ca asthirāṇi manyante. guṇa-śāstrāḥ sudurjñeyāḥ, jñātāś ca saduṣkarāḥ; anuṣṭhitāś cānta-vanta iti tvam anupaśyasi.
கபிலர் கூறினார்—யோகசாஸ்திரம் போதிக்கும் கருமங்கள் உயர்ந்த பலன் தருவன, உண்மையான உயர்வை அளிப்பன, நிலைத்தவை என்று சொல்லப்படுகின்றன; ஆயினும் புறச்செயல் வழியினர் அவற்றை மதிப்பற்றவை, பயனற்றவை, நிலையற்றவை என்று கருதுகின்றனர். குணங்களின் தத்துவம் அறிதல் மிகக் கடினம்; அறிந்த பின்னரும் அதை நடைமுறையில் நிறைவேற்றுதல் இன்னும் கடினம். நிறைவேற்றினாலும் அதன் பலன் வரையறுக்கப்பட்டதும் நாசமடைவதுமானதாகவே காணப்படுகிறது—இதையும் நீயே காண்கிறாய்.
कपिल उवाच
Educational Q&A
Kapila contrasts the promised excellence of yogic discipline with the common, activity-oriented mindset that dismisses it as ineffective. He emphasizes that understanding the guṇas and translating that understanding into practice is difficult, and that many action-based pursuits culminate in limited, perishable results—prompting a turn toward deeper, more enduring realization.
In Śānti Parva’s instructional setting, Kapila addresses a listener and critiques reliance on outward ritual/action for ultimate fulfillment. He points to the complexity of guṇa-doctrine and the practical difficulty of sustained discipline, underscoring that even well-performed acts often yield only finite outcomes.