Shloka 16
तृष्णाक्षय-उपदेशः
Instruction on the Cessation of Craving
एवं क्रोशत्सु वेदेषु कुतो मोक्षो5स्ति कस्यचित् | ऋणदवनन््तो यदा मर्त्या: पितृदेवद्विजातिषु
evaṁ krośatsu vedeṣu kuto mokṣo 'sti kasyacit | ṛṇadavantō yadā martyāḥ pitṛdeva-dvijātiṣu ||
கபிலர் கூறினார்—வேதங்கள் மீண்டும் மீண்டும் உரக்கச் சொல்லும் போது, ‘மனிதர் பிறப்பிலிருந்தே பித்ருக்கள், தேவர்கள், இருமுறைப் பிறந்த முனிவர்கள் ஆகியோருக்கு கடன்பட்டவர்’ என்று; அப்படியிருக்க, இல்லறத்தில் இருந்து அந்தக் கடன்களைச் செலுத்தாமல் யாருக்கு முக்தி உண்டாகும்?
कपिल उवाच
Educational Q&A
Liberation is not presented as a shortcut that bypasses social and sacred obligations: the verse stresses that humans are born with debts to gods (through worship/sacrifice), ancestors (through progeny and ancestral rites), and Vedic seers/teachers (through study and transmission). Neglecting these while seeking mokṣa is criticized.
Kapila is arguing within a dharma-discussion in the Śānti Parva, invoking the Vedas as authoritative witnesses. He challenges the idea of attaining mokṣa while remaining a householder who has not discharged the traditional obligations owed to devas, pitṛs, and the twice-born sages.