Shloka 14
Bhūta-guṇa-saṃkhyāna
Enumeration of the Properties of the Elements and Cognitive Faculties
न चात्मा शक््यते द्रष्टमिन्द्रिये: कामगोचरै: । प्रवर्तमानैरनये दुष्करैरकृतात्मभि:
na cātmā śakyate draṣṭum indriyaiḥ kāmagocaraiḥ | pravartamānair anaye duṣkarair akṛtātmabhiḥ ||
வ்யாசர் கூறினார்—புலன்கள் ஆசையின் எல்லைக்குள் அலைகின்றன; ஆகவே புலன்களால் ஆத்மாவை உண்மையாகக் காண இயலாது. அவை தவறின் பாதையில் ஓடும்போது—அமைதியற்றவை, அடக்க இயலாதவை—சுயக்கட்டுப்பாடு பெறாதவர்களுக்கு உள்ளார்ந்த உண்மையின் நேரடி தரிசனம் முடியாததாகிறது.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Self-knowledge is not attained through sense-driven experience, because the senses naturally chase desire and can lead one into error. Therefore, discipline (self-mastery and restraint of the senses) is presented as a prerequisite for perceiving the Ātman.
In the didactic setting of Śānti Parva, Vyāsa delivers instruction on inner discipline and the limits of sensory cognition, emphasizing that those lacking self-control (akṛtātmā) cannot gain direct insight into the Self while the senses remain active in desire’s domain.