Shloka 10
Bhūta-guṇa-saṃkhyāna
Enumeration of the Properties of the Elements and Cognitive Faculties
सर्वाण्येवानुपूर्व्येण यद् यदानुविधीयते । अविभागगता बुद्धिर्भावे मनसि वर्तते,बुद्धि सम्पूर्ण इन्द्रियोंमेंसे जब जिस इन्द्रियके साथ हो जाती है, उस समय पहले अलग न होनेपर भी वह बुद्धि संकल्पात्मक मन एवं घटादि पदार्थोमें उपस्थित होती है अर्थात् बुद्धिसे अनुगृहीत होनेपर ही कोई भी इन्द्रिय संकल्पजनित घट-पटादिको क्रमशः ग्रहण करती है
sarvāṇy evānupūrveṇa yad yad anuvidhīyate | avibhāgagatā buddhir bhāve manasi vartate ||
எது இயக்கப்படுகிறதோ அது ஒழுங்கான வரிசையிலேயே முன்னேறுகிறது. புத்தி இயல்பில் பிரிவற்றதாயினும், அது பாவவெளியில் மனமாகவும், பொருள்-வெளியில் செயற்படுவதாகவும் அமைகிறது. புத்தி ஒரு குறிப்பிட்ட இந்திரியத்துடன் இணையும் போது, அந்த இந்திரியம் மனத்தின் சங்கல்பத்தின் துணையால் குடம்-துணி போன்ற பொருட்களை படிப்படியாகப் பற்றிக் கொள்கிறது. ஆக, புத்தியின் அருளால் மட்டுமே அறிவும் இந்திரியப் பற்றுதலும் நிகழ்கின்றன.
व्यास उवाच