Shloka 14
कामद्रुम-रूपकः तथा शरीर-पुर-रूपकः
The Desire-Tree and the Body-as-City Metaphors
धमखियानेषु सर्वेषु सत्याख्याने च यद् वसु । दशेदमृक्सहस्राणि निर्मथ्यामृतमुद्भुतम्
vyāsa uvāca | dharmākhyāneṣu sarveṣu satyākhyāne ca yad vasu | daśedam ṛk-sahasrāṇi nirmathyāmṛtam adbhutam | yathā kūrma ihāṅgāni prasārya viniyacchati | evam evendriya-grāmaṃ buddhiḥ sṛṣṭvā niyacchati |
வியாசர் கூறினார்—தர்மத்தையும் சத்தியத்தையும் போதிக்கும் எல்லா ஆக்யானங்களிலும் இதுவே சாரமான செல்வம். ரிக் வேதத்தின் பத்தாயிரம் ருசிகளை மந்தனம் செய்து இந்த அதிசய அமிர்தச் சாரம் எடுக்கப்பட்டது. ஆமை தன் அங்கங்களை விரித்து மீண்டும் இழுத்துக்கொள்வதுபோல், புத்தி புலன்களின் கூட்டத்தை பொருள்களிடம் செலுத்தி, பின்னர் கட்டுப்படுத்தி மீள இழுத்துக்கொள்கிறது.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the essence of dharma and truth is inner mastery: the intellect should be able to deploy the senses when needed and withdraw them from sense-objects, like a tortoise drawing in its limbs.
Vyāsa presents a distilled ‘nectar’ of teaching—claimed as an essence extracted from vast Vedic material—and illustrates it with a vivid simile: the tortoise’s withdrawal becomes a model for disciplined control of the senses by buddhi.