Shloka 31
सूक्ष्मभूत-भूतात्मविज्ञानम्
Knowing the subtle principle and the bhūtātman through yoga
भूमावसक्तं दिवि चाप्रमेयं हिरण्मयं यो5ण्डजमण्डमध्ये | पतत्त्रिणं पक्षिणमन्तरिक्षे यो वेद भोग्यात्मनि रश्मिदीप्त:
bhūmāvasaktaṃ divi cāprameyaṃ hiraṇmayaṃ yo ’ṇḍajamaṇḍamadhye | patattriṇaṃ pakṣiṇamantarikṣe yo veda bhogyātmani raśmidīptaḥ ||
வியாசர் கூறினார்—அந்த ஒளிமிகு, பொன்னொளி போன்ற ஆத்மாவை யார் அறிகிறாரோ—பூமியில் வாழ்ந்தும் அதில் பற்றில்லாதவன், ஆகாயம் போன்ற அளவிலா விரிவில் அளவிட முடியாதவனாய் நிலைபெற்றவன், பிரபஞ்ச-அண்டத்துள் வெளிப்பட்டு உடலின் இதயத் தாமரையில் உள்ளக ஆகாயத்தில் பறவையைப் போலச் சஞ்சரிப்பவன்—அத்தகைய ஞானி அறிவின் எரியும் கதிர்களால் ஒளிர்ந்து தானே பிரகாசமடைவான்।
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches vairāgya (non-attachment) grounded in ātma-jñāna: the Self can be present in embodied life and the world yet remain untouched. Realizing the luminous inner Self—symbolized as a golden bird moving in the inner sky—one becomes ‘raśmi-dīpta’, radiant with the light of knowledge.
In Śānti Parva’s instruction on peace and liberation, Vyāsa describes the indwelling Self through a symbolic image (golden, winged, moving in the inner space). The focus is contemplative teaching rather than external action: it directs the listener to recognize the Self within the body and cosmos and thereby transcend bondage.