Shloka 1
सूक्ष्मभूत-भूतात्मविज्ञानम्
Knowing the subtle principle and the bhūtātman through yoga
इस प्रकार श्रीमहाभारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत मोक्षधर्मपर्वमें शुकदेवका अनुप्रश्नविषयक दो सौ चौवालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ २४४ ॥। (दाक्षिणात्य अधिक पाठका ३ “लोक मिलाकर कुल ३१३ “लोक हैं) शीश (0) आल आन+- > ७ प्राणाय स्वाहा
śuka uvāca | vartamānas tathaivātra vānaprasthāśrame yathā | yoktavyo 'tmā kathaṃ śaktyā vedyaṃ vai kāṅkṣatā param ||
சுகன் கூறினான்—தந்தையே! பிரம்மச்சரியமும் கிருஹஸ்தமும் ஆகிய ஆசிரமங்களில் சாஸ்திர விதிப்படி நடக்க வேண்டும்; அதுபோலவே இவ்வானப்ரஸ்த ஆசிரமத்திலும் சாஸ்திர ஒழுக்கத்தைப் பின்பற்ற வேண்டும் என்று கேட்டேன். இப்போது அறியத்தக்க பரம்பொருளை அடைய விரும்புவோர், தம் ஆற்றலுக்கேற்ப ஆத்மக் கட்டுப்பாடும் தியானமும் எவ்வாறு செய்ய வேண்டும்?
शुक उवाच
Educational Q&A
The verse frames a mokṣa-oriented inquiry: beyond merely following external āśrama rules, the seeker must ‘yoke’ (discipline and direct) the self toward realization of the Supreme, doing so in a way suited to one’s capacity.
Śukadeva, continuing a teacher–student dialogue (addressing his father), acknowledges the prescribed conduct for the life-stages and asks specifically how a vānaprastha (or aspirant moving toward renunciation) should practice inner contemplation to know the Supreme Reality.