Shloka 23
महाभूत–इन्द्रिय–मनस्–बुद्धि–अन्तरात्मा विवेकः | Discrimination of Elements, Senses, Mind, Intellect, and Inner Self
चतुर्थे चायुष: शेषे वानप्रस्थाश्रमं त्यजेत् । सद्यस्कारां निरूप्येष्टिं सर्ववेदसदक्षिणाम्
caturthe cāyuṣaḥ śeṣe vānaprasthāśramaṃ tyajet | sadyaskārāṃ nirūpyeṣṭiṃ sarvavedasadakṣiṇām ||
ஆயுளின் நான்காம், இறுதி பகுதி மட்டும் மீதமிருக்கையில் வானப்ரஸ்த ஆசிரமத்தைத் துறக்க வேண்டும். உடனடியாகச் செய்ய வேண்டிய சடங்குகளை ஒழுங்குபடுத்தி, எல்லா வேதங்களும் விதித்த தகுந்த தக்ஷிணையுடன் இஷ்டி யாகத்தை நிறுவி, பின்னர் சந்நியாசப் பாதைக்குத் தொடர வேண்டும்.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches āśrama-dharma: as life enters its final quarter, one should let go of the forest-dweller stage and, after duly completing necessary rites and Veda-sanctioned sacrificial obligations with proper gifts, move toward full renunciation and spiritual single-mindedness.
Vyāsa is laying down a normative guideline for the progression of life-stages. He describes the transition point late in life: completing remaining ritual responsibilities (including an iṣṭi with appropriate dakṣiṇā) and then abandoning vānaprastha, implying the next step toward a renunciate ideal.