Shloka 19
महाभूत–इन्द्रिय–मनस्–बुद्धि–अन्तरात्मा विवेकः | Discrimination of Elements, Senses, Mind, Intellect, and Inner Self
तात प्रत्यक्षधर्माणस्तथा यायावरा गणा: । ऋषीणामुग्रतपसां धर्मनैपुणदर्शिनाम्
tāta pratyakṣa-dharmāṇas tathā yāyāvarā gaṇāḥ | ṛṣīṇām ugra-tapasāṃ dharma-naipuṇa-darśinām ||
வ்யாசர் கூறினார்—“குழந்தையே! யாயாவரர் எனப்படும் அலைந்து திரியும் தவசிகளின் குழுக்களும் இருந்தன—அவர்களின் நடத்தையிலேயே தர்மம் நேரடியாகத் தெரிந்தது; அவர்கள் கடுந்தவம் புரியும் ரிஷிகள், தர்ம நுண்ணறிவில் தேர்ந்தவர்கள்.”
व्यास उवाच
Educational Q&A
True dharma is not merely theoretical; it becomes ‘pratyakṣa’—directly visible—through disciplined conduct, austerity, and mature ethical discernment as exemplified by accomplished sages.
Vyāsa is describing the presence/character of ascetic groups and powerful sages—wandering renunciants and severe practitioners—highlighting their authority and insight in judging and embodying dharma within the Shānti Parva’s instructional setting.