Shloka 10
महाभूत–इन्द्रिय–मनस्–बुद्धि–अन्तरात्मा विवेकः | Discrimination of Elements, Senses, Mind, Intellect, and Inner Self
अभ्रावकाशा वर्षासु हेमन्ते जलसंश्रया: । ग्रीष्मे च पजच तपस: शश्वच्च मितभोजना:
abhrāvakāśā varṣāsu hemante jalasaṃśrayāḥ | grīṣme ca pañcāgnitapasāḥ śaśvac ca mitabhojanāḥ ||
மழைக்காலத்தில் அவர்கள் திறந்த வானின் கீழே தங்குவர்; குளிர்காலத்தில் நீரில் நின்று தஞ்சமடைவார். கோடை வந்தால் பஞ்சாக்னி தவத்தால் உடலைத் தணிக்கின்றார்; எப்போதும் குறைவாகவே உண்பார்.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse highlights rigorous self-discipline (tapas) and restraint (mitabhojana) as ethical-spiritual practices: enduring seasonal extremes and limiting food symbolize mastery over comfort-seeking impulses, a key ideal in Śānti Parva’s dharma discourse.
Vyāsa is describing the conduct of severe ascetics: they remain under the open sky in the rains, stand in water during winter, perform the five-fire austerity in summer, and consistently eat very little—illustrating exemplary tapas within the broader teaching on dharma and peace.