Shloka 12
Adhyāya 241: Guṇa-sṛṣṭi, Kṣetrajña-sākṣitva, and Śama through Ātma-jñāna (गुणसृष्टिः, क्षेत्रज्ञसाक्षित्वं, शमः)
यत्र गत्वा न ग्रियते यत्र गत्वा न जायते । न पुनर्जायते यत्र यत्र गत्वा न वर्तते
yatra gatvā na mriyate yatra gatvā na jāyate | na punar jāyate yatra yatra gatvā na vartate ||
அது அந்த நிலை—அங்கு சென்றால் இனி மரணம் இல்லை, அங்கு சென்றால் இனி பிறப்பு இல்லை; அங்கு மறுபிறப்பு மீண்டும் நிகழாது, அங்கு சென்றவன் மீண்டும் இந்தச் சம்சாரத்திற்கு திரும்பான்।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse defines mokṣa as an attained state beyond the cycle of birth and death: reaching it ends mortality, rebirth, and any return to saṃsāra.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and the highest good; here he describes the ultimate goal—liberation—using the marks of non-return and freedom from birth and death.