Shloka 33
Śaṅkha–Likhita Upākhyāna: Daṇḍa, Confession, and the Purification of Kingship (शङ्ख-लिखितोपाख्यानम्)
जित्वा संग्रामान् पालयित्वा प्रजाश्न सोम॑ पीत्वा तर्पयित्वा द्विजाग्र्यान् । युक्त्या दण्डं धारयित्वा प्रजानां युद्धे क्षीणो मोदते देवलोके
jित्वा saṅgrāmān pālayitvā prajāḥ somaṁ pītvā tarpayitvā dvijāgryān | yuktyā daṇḍaṁ dhārayitvā prajānāṁ yuddhe kṣīṇo modate devaloke |
வைசம்பாயனர் கூறினார்—பல போர்களை வென்று, குடிகளைப் பாதுகாத்து, யாகங்களில் சோமபானம் செய்து, தானமும் மரியாதையும் அளித்து முதன்மை பிராமணர்களைத் திருப்திப்படுத்தி, மக்களின் காவலுக்காக விவேகத்துடன் தண்டத்தைத் தாங்கிய ஹயக்ரீவ மன்னன் போரில் வீரமரணம் அடைந்தான். இப்போது அவன் தேவருலகில் மகிழ்கிறான்.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse presents an ideal of rājadharma: a king earns merit by protecting subjects, honoring Brāhmaṇas through proper gifts, performing sacrifices, and wielding daṇḍa (punitive authority) with yukti—measured judgment rather than cruelty. Such disciplined governance and righteous conduct are portrayed as leading to heavenly reward even if the king dies in battle.
Vaiśampāyana describes King Hayagrīva’s life of victories, sacrificial observances, and public protection. Having upheld order through judicious punishment and having fallen in war, he is said to be enjoying happiness in devaloka.