Shloka 33
अध्यात्म-तत्त्व-निर्णयः
Adhyātma Taxonomy: Elements, Faculties, and Guṇas
हानिभड़विकल्पानां नवानां संचयेन च | शरीराणामजस्याहु्सत्वं पारदर्शिन:,पारदर्शी (तत्त्वज्ञानी) पुरुष परिणाममें हानि, भंग एवं विकल्पसे युक्त नवीन शरीरोंको बारंबार ग्रहण करनेके कारण अजन्मा परमात्माके अंशभूत जीवात्माको “हंस” कहते हैं
hāni-bhaṅga-vikalpānāṁ navānāṁ sañcayena ca | śarīrāṇām ajasyāhuḥ sattvaṁ pāradarśinaḥ ||
வ்யாசர் கூறினார்—இழப்பு, உடைவு, மாற்றம் ஆகியவற்றுக்குட்பட்ட நித்தம் புதிய உடல்களை மீண்டும் மீண்டும் சேர்த்துக்கொள்வதனால், அஜன்மனான பரமாத்மாவின் அங்கமாகிய ஜீவனின் தூய சத்துவத்தைத் தத்துவதரிசிகள் ‘ஹம்ஸ’ எனச் சொல்கின்றனர்—மாறும் உடல்களில் கடந்து சென்றாலும் அவன் தானே பிறப்பதில்லை।
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse contrasts the perishable body—marked by loss, dissolution, and continual modification—with the unborn inner principle. Because the inner Self repeatedly associates with new bodies in saṁsāra, the wise describe its essential purity as ‘haṁsa’, pointing to a reality that remains unstained amid changing embodiments.
In Śānti Parva’s reflective instruction, Vyāsa articulates a philosophical explanation of embodiment and rebirth. He reports the view of pāradarśin (truth-seeing) sages: bodies are repeatedly taken up and discarded, while the unborn Self’s true nature is identified through the symbolic term ‘haṁsa’.