Shloka 14
Gṛhastha-vṛtti and Niyama: Models of Householder Livelihood and Discipline (गृहस्थवृत्ति-नियमाः)
कालोदकेन महता वर्षावर्तेन संततम् । मासोर्मिणर्तुवेगेन पक्षोलपतृणेन च
vyāsa uvāca | kālodakena mahatā varṣāvartena santatam | māsormibhir ṛtuvegena pakṣolapatṛṇena ca | nimeṣonmeṣa-phenena dinarātri-jalapravāhaiḥ | kāmadevo bhayaṅkaro grāhaḥ | vedā yajñāś ca naukāḥ | dharmo dvīpaḥ prāṇinām āśrayabhūtaḥ | artha-kāmau jalāni | satyabhāṣaṇaṃ mokṣaś ca ubhe tīre | hiṃsā-rūpā vṛkṣāḥ tasmin kāla-pravāhe vahanti | yugaṃ maryādā | brahmaiva ca taṃ kālanadaṃ prasūte parvataḥ | tasmin pravāhe patitā vidhātṛ-sṛṣṭāḥ sarve prāṇino yamalokaṃ prati ākarṣyante ||
வ்யாசர் கூறினார்—காலமே நீராகக் கொண்ட மாபெரும் காலநதி ஓடுகிறது. இடையறாது எழும் மழைகள் அதன் சுழல்கள்; மாதங்கள் அதன் பொங்கும் அலைகள்; பருவங்கள் அதன் வேகமான ஓட்டங்கள்; பக்ஷங்கள் அதன் கொடிகளும் புல்களும். இமைப்பும் இமைவிடாமையும் அதன் நுரை; பகலும் இரவும் அதன் நீரோட்டம். அதில் காமம் எனும் பயங்கர முதலை உறைகிறது. வேதங்களும் யாகங்களும் கடக்க உதவும் படகுகள்; தர்மம் உயிர்களுக்கு அடைக்கலத் தீவு. அர்த்தமும் காமமும் அதன் நீர்கள்; சத்தியவாக்கும் மோக்ஷமும் அதன் இரு கரைகள். அஹிம்சைக்கு எதிரான வன்முறை எனும் மரங்கள் அந்த ஓட்டத்தில் மிதந்து செல்கின்றன. யுகங்கள் அதன் எல்லைகள்; பிரம்மமே அந்த காலநதியைப் பிறப்பிக்கும் மலைமூலம். அந்தப் பெருக்கில் விழுந்த படைப்பாளன் உருவாக்கிய எல்லா உயிர்களும் யமலோகத்தை நோக்கி இழுக்கப்படுகின்றன.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Time is an irresistible current carrying all beings toward death and judgment; only disciplined life—grounded in Dharma, truthful speech, and oriented to moksha—provides safe footing and a way to ‘cross’ the dangers of desire, violence, and attachment.
Vyāsa delivers a sustained metaphor: the cosmos is a river of Time with cycles (days, months, seasons, yugas) as its features; desire is a predator within it; Vedic knowledge and sacrifice are boats; Dharma is a refuge-island; and all created beings are pulled along toward Yama’s realm.