Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

कर्मविद्या-भेदः

Karma–Vidyā Distinction: Paths of Bondage and Release

आकाश स्य गुणं शब्दमभिव्यक्तात्मकं मन: । मनसो व्यक्तमव्यक्तं ब्राह्मुः सम्प्रतिसंचर:,तत्पश्चात्‌ दृश्य प्रपंचको व्यक्त करनेवाला मन आकाशके गुण शब्दको, जो मनसे ही प्रकट हुआ था, अपनेमें लीन कर लेता है। इस तरह व्यक्त मन और अव्यक्त (महत्तत्त्व) का ब्रह्माके मनमें लय होना ब्राह्म प्रलय कहलाता है

ākāśasya guṇaṃ śabdam abhivyaktātmakaṃ manaḥ | manaso vyaktam avyaktam brāhmaḥ sampratisaṃcaraḥ || tatpaścāt dṛśya-prapañcako vyakta-karaṇevālā mana ākāśa-ke guṇa śabda-ko, jo man-se hī prakaṭ huā thā, apne-meṃ līna kara letā hai | is tarah vyakta mana aur avyakta (mahattattva) kā brahmā-ke mana-meṃ laya honā brāhma pralaya kahalātā hai ||

வியாசர் கூறினார்—வெளிப்படுத்தும் செயலுடைய மனம், மனத்தாலேயே வெளிப்பட்ட ஆகாயத்தின் குணமான ‘ஒலி’யை மீண்டும் தன்னுள்ளே இழுத்து லயப்படுத்துகிறது. இவ்வாறு வெளிப்பட்ட மனமும் அவ்யக்தமான (மஹத்தத்துவம்) பிரமாவின் மனத்தில் கரைந்தால், அந்தப் பிரதிசஞ்சாரம் ‘பிராஹ்மப் பிரளயம்’ எனப்படுகிறது.

आकाशस्यof space/ether
आकाशस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootआकाश
FormNeuter, Genitive, Singular
गुणम्quality
गुणम्:
Karma
TypeNoun
Rootगुण
FormMasculine, Accusative, Singular
शब्दम्sound
शब्दम्:
Karma
TypeNoun
Rootशब्द
FormMasculine, Accusative, Singular
अभिव्यक्तात्मकम्having the nature of manifestation
अभिव्यक्तात्मकम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअभिव्यक्त-आत्मक
FormNeuter, Accusative, Singular
मनःmind
मनः:
Karta
TypeNoun
Rootमनस्
FormNeuter, Nominative, Singular
मनसःof the mind
मनसः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमनस्
FormNeuter, Genitive, Singular
व्यक्तम्manifest
व्यक्तम्:
Karta
TypeAdjective
Rootव्यक्त
FormNeuter, Nominative, Singular
अव्यक्तम्unmanifest
अव्यक्तम्:
Karta
TypeAdjective
Rootअव्यक्त
FormNeuter, Nominative, Singular
ब्रह्मणःof Brahman / of Brahmā
ब्रह्मणः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootब्रह्मन्
FormNeuter, Genitive, Singular
सम्प्रतिसञ्चरःre-absorption; return (into the source)
सम्प्रतिसञ्चरः:
Karta
TypeNoun
Rootसम्प्रति-सञ्चर
FormMasculine, Nominative, Singular

व्यास उवाच

V
Vyāsa
B
Brahmā
Ā
ākāśa (space/ether)
Ś
śabda (sound)
M
manas (mind)
A
avyakta (unmanifest)
M
mahat-tattva