Previous Verse
Next Verse

Shloka 42

Yoga-kṛtya (योककृत्य) — Vyāsa on Sense-Restraint, Obstacles, and Brahman-Realization

दधाति प्रभवे स्थानं भूतानां संयमो यम: । स्वभावेनैव वर्तन्ते द्वन्द्ययुक्तानि भूरिश:,काल ही सम्पूर्ण प्राणियोंको संयम और नियममें रखनेवाला है। वही उनकी उत्पत्तिके लिये स्थान धारण करता है। सारे प्राणी स्वभावसे ही द्वद्धोंसे युक्त होकर अत्यन्त वष्ट पाते हैं

வியாசர் கூறினார்—காலமே எல்லா உயிர்களையும் கட்டுப்பாடிலும் ஒழுங்கிலும் வைத்திருக்கும் யமன்; அதே காலமே அவர்களின் தோற்றத்திற்கான ஆதார இடத்தைத் தாங்குகிறது. மேலும் உயிர்கள் தம் இயல்பினாலேயே இருமைகளுடன் (த்வந்த்வங்களுடன்) இணைந்து பலவகையாக நடக்கின்றன.

दधातिplaces/establishes/holds
दधाति:
TypeVerb
Rootधा (डुधाञ् धारणपोषणयोः)
Formलट् (वर्तमान), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद
प्रभवेfor (their) origin/coming-into-being
प्रभवे:
Sampradana
TypeNoun
Rootप्रभव
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन
स्थानम्place/abode/seat
स्थानम्:
Karma
TypeNoun
Rootस्थान
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
भूतानाम्of beings/creatures
भूतानाम्:
TypeNoun
Rootभूत
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
संयमःrestraint/control
संयमः:
Karta
TypeNoun
Rootसंयम
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
यमःYama / regulator (restraint)
यमः:
Karta
TypeNoun
Rootयम
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
स्वभावेनby (their) own nature
स्वभावेन:
Karana
TypeNoun
Rootस्वभाव
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
वर्तन्तेthey exist/behave/go on
वर्तन्ते:
TypeVerb
Rootवृत् (वर्तते)
Formलट् (वर्तमान), प्रथम, बहुवचन, आत्मनेपद
द्वन्द्व-युक्तानिendowed with pairs of opposites
द्वन्द्व-युक्तानि:
TypeAdjective
Rootद्वन्द्वयुक्त (द्वन्द्व + युक्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
भूरिशःabundantly/exceedingly
भूरिशः:
TypeIndeclinable
Rootभूरिशस्

व्यास उवाच