Shloka 753
योग–सांख्यसमन्वयः, रथोपमा, व्यक्त–अव्यक्तविवेकः
Yoga–Sāṃkhya Synthesis, Chariot Allegory, and the Vyakta–Avyakta Distinction
शिष्यानप्रहितास्तेषामकुर्वन् गुरव: स्वयम् । गुरुलोग प्रतिदिन प्रातः:काल जाकर शिष्योंसे पूछते हैं कि आपकी रात सुखसे बीती है न? इसके सिवा वे उन शिष्योंके वस्त्र आदि ठीकसे पहनाते और उनकी वेश-भूषा सँवारते हैं तथा उनकी ओरसे कोई प्रेरणा न होनेपर भी स्वयं ही उनके संदेशवाहक दूत आदिका कार्य करते हैं
śiṣyān aprahitās teṣām akurvan guravaḥ svayam | guru-lokaḥ pratidina prātaḥ-kāle gatvā śiṣyebhyaḥ pṛcchanti—kaccid rātriḥ sukhenātītā na iti | etad-atikramya te śiṣyāṇāṃ vastrādīni samyak paridhāpayanti, veśa-bhūṣāṃ ca saṃskurvanti, tathā teṣāṃ vināpi prerayā svayam eva sandesha-vāhaka-dūta-ādi-kāryaṃ kurvanti ||
சக்ரன் கூறினான்—சிஷ்யர்கள் வேண்டாமென்றாலும் குருக்கள் தாமே அவர்களின் தேவைகளைச் செய்து தருகின்றனர். தினமும் விடியற்காலையில் மாணவர்களிடம் சென்று, “இரவு நலமாகக் கழிந்ததா?” என்று கேட்கிறார்கள். பின்னர் அவர்களின் உடை முதலியவற்றைச் சரியாக அமைத்து, அலங்காரத்தைச் சீர்செய்து, தூண்டுதல் எதுவுமின்றியே அவர்களுக்காகத் தூதர்-செய்தியாளர் பணிகளையும் தாமே நிறைவேற்றுகின்றனர். இவ்வாறு குருதர்மம் வெறும் போதனை அல்ல; கருணையுடனான காவல்தன்மை.
शक्र उवाच
Educational Q&A
A teacher’s dharma is not limited to imparting knowledge; it includes proactive care—checking a student’s well-being, ensuring proper conduct and readiness, and even taking up practical responsibilities for the student when needed.
Śakra describes an idealized model of the guru-community: they visit students each morning, inquire about their comfort, help arrange their clothing and appearance, and act as messengers or envoys on the students’ behalf without waiting to be asked.