Shloka 36
Śakra–Namuci-saṃvāda: Śoka-nivāraṇa and Daiva-vicāra
Indra and Namuci on grief, composure, and inevitability
इन्द्रियाण्यपि सूक्ष्माणि दृष्ट््वा पूर्वश्रुतागमात् । चिन्तयन्नानुपर्येति त्रिभिरेवान्वितो गुणै:
indriyāṇy api sūkṣmāṇi dṛṣṭvā pūrvaśrutāgamāt | cintayann ānuparyeti tribhir evānvito guṇaiḥ ||
பீஷ்மர் கூறினார்—முன்னர் கேட்ட ஆகமத்தின் ஆதாரத்தால் நுண்ணிய இந்திரியங்களையும் அறிந்து, கனவு காண்பவன் புலன்விஷயங்களை எண்ணித் திளைத்து, சத்துவ-ரஜஸ்-தமஸ் எனும் மூன்று குணங்களுடன் கூடி, உடலுக்குள்ளேயே விருப்பம்போல் அலைகிறான்; ஏனெனில் விழிப்பில் கண்டதும் கேட்டதும் முதலியவற்றால் எழும் வாசனைகளின் வலிமையால் அவனுக்கு சப்தாதி விஷயங்களின் அனுபவம் ஏற்படுகிறது.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Even in dream, experience is driven by subtle sense-faculties and prior impressions, and it is colored by the three guṇas. Hence ethical self-cultivation requires guarding sense-contact and training thought, because inner wandering continues even without external objects.
Bhīṣma is explaining to his listener a psychological-metaphysical account of the dreamer: the dream-experiencer, influenced by earlier learned doctrine and by the guṇas, mentally follows sense-objects and ‘roams’ within the body, constructing experience from subtle faculties and impressions.