Shloka 33
Śakra–Namuci-saṃvāda: Śoka-nivāraṇa and Daiva-vicāra
Indra and Namuci on grief, composure, and inevitability
एवं त्वक्चक्षुषी जिह्नला नासिका चेति पठचमी । स्पर्शे रूपे रसे गन्धे तानि चेतो मनश्न॒ तत्
evaṁ tvak-cakṣuṣī jihvā nāsikā ceti pañcamī | sparśe rūpe rase gandhe tāni ceto manaś ca tat ||
அதேபோல் தோல், கண், நாக்கு, மூக்கு—இவை ஐந்தும்—முறையே தொடுதல், வடிவு, சுவை, மணம் ஆகியவற்றின் ஆதாரங்களாக உள்ளன. ஆனால் இவற்றின் பொதுவான வேர் மனமே; ஆகவே இவை அனைத்தும் மனத்தைச் சார்ந்தவை, மனத்தால் வடிவமைக்கப்பட்டவை என அறிய வேண்டும்.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The senses operate in their respective domains (touch, form, taste, smell), but their functioning and direction depend on the mind; therefore, mastery of the mind is essential for ethical self-control and inner discipline.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and liberation-oriented reflection, Bhishma continues a philosophical explanation of the human faculties, describing how the sense-organs relate to their objects and how the mind stands as their common cause and coordinator.