Shloka 18
Śakra–Namuci-saṃvāda: Śoka-nivāraṇa and Daiva-vicāra
Indra and Namuci on grief, composure, and inevitability
द्रव्यत्यागे तु कर्माणि भोगत्यागे व्रतान्यपि । सुखत्यागे तपो योगं सर्वत्यागे समापना
Bhīṣma uvāca: dravya-tyāge tu karmāṇi bhoga-tyāge vratāny api | sukha-tyāge tapo yogaṃ sarva-tyāge samāpanā ||
சாஸ்திரங்கள் கூறுவது: செல்வத்தைத் துறக்க யாகாதி கருமங்கள்; இன்பங்களைத் துறக்க விரதங்கள்; உடல் இன்பங்களைத் துறக்க தவம்; மேலும் அனைத்தையும்—அகந்தை, மமதை, பற்றுதல், ஆசை முதலியவற்றை—முழுதும் துறக்க யோகப் பயிற்சி. இதுவே தியாகத்தின் உச்ச எல்லை.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Renunciation is graded: giving up wealth is supported by ritual duty; giving up pleasures by vows; giving up bodily comfort by austerity; but the highest renunciation is inner total letting-go—ego, possessiveness, attachment, and desire—fulfilled through Yoga.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhīṣma teaches Yudhiṣṭhira a hierarchy of practices, showing how external renunciations culminate in the inner, comprehensive renunciation taught as Yoga.