Shloka 11
इन्द्र–बलि संवादः
The Dialogue of Indra and Bali on Fortune, Humility, and Restraint
ततः पश्यन्त्यसम्बुद्धया वातपित्तकफोत्तरान् | रजस्तमोगतैभविस्तदप्याहुर्दुरत्ययम्
tataḥ paśyanty asambuddhayā vātapittakaphottarān | rajastamogatāir bhāvais tad apy āhur duratyayam ||
அதன்பின் உண்மையான விழிப்புணர்வு இன்றிப் மனிதர்கள் கனவில் வாதம், பித்தம் அல்லது கபம் மேலோங்கியதும், காமம்–மோகம் போன்ற ரஜஸ்–தமஸ் நிலைகளால் நிறைந்ததும் ஆகிய பல்வேறு உடல் வடிவங்களைப் பார்க்கின்றனர். தத்துவஞானம் இன்றி அந்தக் கனவுக் காட்சியைத் தாண்டுவது மிகக் கடினம் என்று ஞானிகள் கூறுகின்றனர்.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Without tattva-jñāna (knowledge of reality), the mind remains unawakened and gets caught in dream-like perceptions shaped by bodily humors and the guṇas (rajas and tamas); transcending this delusive experience is therefore very difficult.
Bhishma continues his instruction in Shanti Parva, describing how ordinary people, through ignorance, experience dream-visions of many forms conditioned by physiological and psychological forces, and he stresses that only true insight enables one to go beyond such illusion.