Shloka 25
Prahlāda–Indra Saṃvāda: Kartṛtva (Agency) and Svabhāva (Nature) in the Causation of Karma
साधन आरम्भ कर देनेपर उसे बीचमें न रोके। जैसे आग धीरे-धीरे तेज की जाती है, उसी प्रकार ज्ञानके साधनको शनैः-शनै: उद्दीपित करे। ऐसा करनेसे ज्ञान सूर्यके समान प्रकाशित होने लगता है ।।
sādhanaṃ ārambhaṃ kṛtvā madhye na nivārayet | yathā agniḥ śanaiḥ-śanaiḥ tīvraḥ kriyate tathā jñānasya sādhanam api śanaiḥ-śanaiḥ uddīpayet | evaṃ kṛte jñānaṃ sūryavat prakāśate || jñānādhiṣṭhānam ajñānaṃ trīṃl lokān adhitiṣṭhati | vijñānānugataṃ jñānam ajñānena apākṛṣyate ||
பீஷ்மர் கூறுகிறார்—தொடங்கிய சாதனையை நடுவில் நிறுத்தக் கூடாது. நெருப்பை மெதுவாகத் தீவிரப்படுத்துவது போல, ஞானத்தின் சாதனங்களையும் படிப்படியாகத் தூண்ட வேண்டும்; அப்படிச் செய்தால் ஞானம் சூரியனைப் போலப் பிரகாசிக்கத் தொடங்கும். அறியாமையும் ஞானத்தையே ஆதாரமாகக் கொண்டது—அந்த ஞானமே மூன்று உலகங்களையும் வியாபித்து தாங்குகிறது; ஆனால் அறியாமையால் விவேகத்துடன் கூடிய ஞானமும் மங்கித் தள்ளப்படுகிறது.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Do not abandon a discipline once begun; cultivate the means to knowledge gradually and steadily. True knowledge becomes luminous through sustained practice, while ignorance can obscure even discernment-guided understanding.
In the Śānti Parva’s instruction to Yudhiṣṭhira, Bhīṣma continues ethical-spiritual counsel, using the metaphor of slowly intensifying fire to recommend patient, uninterrupted cultivation of knowledge and warning how ignorance diminishes insight.