Shloka 28
Vimokṣa-niścaya: Pañcaśikha’s Analysis of Aggregates, Guṇas, and Tyāga (मोक्षनिर्णयः)
राजसं तामसं चैव शुद्धात्मकममकल्मषम् । तत् सर्व देहिनां बीज॑ सत्त्वमात्मवत: समम्
rājasaṃ tāmasaṃ caiva śuddhātmakam amakalmaṣam | tat sarvaṃ dehināṃ bījaṃ sattvam ātmavataḥ samam ||
பீஷ்மர் கூறினார்—ரஜஸ், தமஸ், மேலும் தூய்மையான மாசற்ற சத்துவம்—இம்மூன்றும் உடல் கொண்ட உயிர்களுக்கு ‘விதை-காரணங்கள்’; இவற்றிலிருந்தே உடல்-நிலை மற்றும் அதன் சூழ்நிலைகள் தோன்றுகின்றன. ஆனால் தன்னை அடக்கியவன் (ஜிதாத்மன்) என்பவனுக்கு சத்துவமே மனச் சமநிலைக்கும் சமத்துவத்திற்கும் சாதனமாகிறது।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Though rajas, tamas, and pure sattva all function as causal ‘seeds’ shaping embodied existence, the person who has mastered the mind should cultivate sattva, because it supports samatā—inner balance, clarity, and ethical steadiness.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and inner discipline, Bhishma continues advising Yudhishthira by explaining the role of the three guṇas in embodied life and highlighting sattva as the practical foundation for equanimity in a self-controlled person.