Shloka 17
अव्यक्त–व्यक्त–कारणकार्यविवेकः
Avyakta–Vyakta and Causality: Discrimination of Field and Knower
बुद्धि: कर्मगुणैहीना यदा मनसि वर्तते । तदा सम्पद्यते ब्रह्म तत्रैव प्रलयं गतम्
buddhiḥ karmaguṇair hīnā yadā manasi vartate | tadā sampadyate brahma tatraiva pralayaṃ gatam ||
பீஷ்மர் கூறினார்—கர்மத்தால் உண்டாகும் குணங்களிலிருந்து விடுபட்ட புத்தி, மனத்தின் உள்ளக ஆசனத்தில் நிலைபெறும் போது, அப்பொழுதே ஜீவாத்மா பிரம்மத்தை அடைகிறது—அங்கேயே அதிலேயே லயமடைகிறது।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Liberation occurs when buddhi (discriminative intellect) is freed from karma-born guṇas—habitual tendencies generated by action and attachment—and becomes inwardly steady; then the self is absorbed into Brahman.
In Śānti Parva’s instruction on peace and liberation, Bhīṣma teaches Yudhiṣṭhira a contemplative doctrine: the culmination of spiritual practice is the mind’s inward stabilization and the dissolution of individuality into Brahman.