Shloka 7
Varāha-avatāra: Viṣṇu’s subterranean intervention and the cosmic nāda (Śānti-parva 202)
यद् व्याप्यभूद् व्यापकं साधकं च यन्मन्त्रवत् स्थास्यति चापि लोके | यः सर्वहेतु:ः परमात्मकारी तत् कारणं कार्यमतो यदन्यत्
yad vyāpyabhūd vyāpakaṃ sādhakaṃ ca yanmantravat sthāsyati cāpi loke | yaḥ sarvahetuḥ paramātmakārī tat kāraṇaṃ kāryam ato yad anyat ||
எது அனைத்திலும் ஊடுருவி நிற்கின்றதோ, தானே அனைத்தையும் ஊடுருவியதோ, மேலும் சாதனமாகவும் இருப்பதோ; மந்திரம் போல உலகில் நிலையாகக் கूटஸ்தமாகத் தங்கியிருப்பதோ; எல்லாக் காரணங்களுக்கும் காரணமாகவும், பரமாத்மாவாகவும் இருந்து அனைத்தையும் நிகழ்த்துவதோ—அதுவே பரம காரணம். அதற்கு அப்பால் இருப்பதெல்லாம் விளைவு மட்டுமே.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse distinguishes the ultimate cause (kāraṇa)—the all-pervading Paramātman that is both immanent and transcendent—from all other things, which are merely effects (kārya) and thus dependent. It emphasizes a single supreme ground that pervades, sustains, and accomplishes everything.
In the Śānti Parva’s instruction section, Bhīṣma is teaching Yudhiṣṭhira about the highest reality and the basis of dharma. Here he frames a metaphysical hierarchy: the Supreme Self as the universal cause, and the world of phenomena as its effects.