Shloka 7
मनस्–बुद्धि–गुणविचारः (Manas–Buddhi–Guṇa Inquiry) — Meditation and Nirguṇa Realization
अभयं चानिमित्तं च न तत् क्लेशसमावृतम् । द्वाभ्यां मुक्त त्रिभिर्मुक्तमष्टाभिस्त्रिभिरेव च
abhayaṃ cānimittaṃ ca na tat kleśasamāvṛtam | dvābhyāṃ muktaṃ tribhir muktam aṣṭābhis tribhir eva ca ||
பீஷ்மர் கூறினார்—அந்த பரமத் தத்துவம் அச்சமற்றது; வெளிப்புற நிமித்தக் காரணமற்றது; அது கிளேசங்களால் மறைக்கப்படுவதில்லை. அது விருப்பு-வெறுப்பு என்ற இருமையிலிருந்து விடுபட்டது; அவற்றை உண்டாக்கும் மூன்று குணங்களிலிருந்தும் விடுபட்டது; மேலும் உடல்சார்ந்த எட்டுவகைச் சங்கமத்திலிருந்தும் விடுபட்டது. அங்கே அறிபவன்-அறிவு-அறியப்படுவது என்ற மும்மையும் இல்லை; ஆகவே அது அழிவு மற்றும் அச்சத்தைக் கடந்த பரமதாமம் என போதிக்கப்படுகிறது.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse characterizes the Supreme as unconditioned and fearless: not obscured by kleśas, not driven by dualities (like/dislike), not constituted by the three guṇas, and transcending the structures of embodied experience—so completely that even the subject–object–knowledge triad is absent.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on liberation-oriented dharma. Here he describes the nature of the highest abode/Reality by negating layers of bondage—afflictions, dualities, guṇas, and cognitive triads—to guide the listener toward non-attached, discriminative understanding.