Shloka 15
असंतोषादिदोष-निरूपणम्
On the Faults of Discontent and the Discipline of Detachment
पन्थानौ पितृयानश्व देवयानश्व विश्रुतौ । ईजाना: पितृयानेन देवयानेन मोक्षिण:
panthānau pitṛyānaś ca devayānaś ca viśrutau | ījānāḥ pitṛyānena devayānena mokṣiṇaḥ ||
யுதிஷ்டிரன் கூறினான்—இரண்டு பாதைகள் புகழ்பெற்றவை: பித்ருயானம், தேவயானம். பித்ருயான முறையில் யாகாதி கர்மங்களைச் செய்பவர்கள் பித்ருப் பாதையை அடைகிறார்கள்; தேவயானத்தில் செல்பவர்கள் மோட்சத்தை அடைகிறார்கள்.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse distinguishes two classical spiritual trajectories: pitṛyāna, linked with sacrificial/ritual merit and the ancestral realm, and devayāna, linked with the higher divine course culminating in liberation (mokṣa). It frames ethical-spiritual choice as a choice of path shaped by one’s practice and aim.
In Śānti Parva’s instruction on dharma and ultimate good, Yudhiṣṭhira raises a doctrinal point about the well-known ‘two paths’ taught in śāstric tradition, contrasting outcomes for ritual performers and those who follow the divine path toward release.