Shloka 40
Śānti-parva 168: Śoka-nivṛtti-buddhi (The Cognition that Reduces Grief) and Piṅgalā’s Nairāśya
धर्मार्थकामा: सममेव सेव्या यो होकभक्त: स नरो जघन्य: । तयोस्तु दाक्ष्यं प्रवदन्ति मध्य॑ स उत्तमो यो5भिरतस्त्रिवर्गे
dharmārthakāmāḥ samam eva sevyā yo hy ekabhaktaḥ sa naro jaghanyaḥ | tayos tu dākṣyaṁ pravadanti madhyaḥ sa uttamo yo 'bhiratas trivarge ||
என் கருத்தில் தர்மம், அர்த்தம், காமம்—இந்த மூன்றையும் சமநிலையுடன் ஒன்றாகவே நாட வேண்டும். இதில் ஒன்றையே பற்றிக் கொண்டவன் தாழ்ந்தவன்; இரண்டைச் சாதிப்பதில் திறமை உடையவன் நடுத்தரன்; மூன்றிலும் சமமாக ஈடுபடுபவனே சிறந்தவன்.
भीमयेन उवाच
Educational Q&A
Human excellence lies in a balanced pursuit of the three aims—dharma (right conduct), artha (material well-being), and kāma (legitimate enjoyment). Exclusive fixation on only one aim is criticized as inferior; competence in two is middling; equal engagement with all three is praised as best.
In the didactic setting of the Śānti Parva, Bhīma articulates a practical ethical standard for living after the war: rather than extreme renunciation or single-goal obsession, one should integrate duty, prosperity, and desire in proper proportion.