Shloka 1
Tapas as the Root of Attainment (तपः—साधनमूलप्रशंसा)
(दाक्षिणात्य अधिक पाठका १ श्लोक मिलाकर कुल १२३ श्लोक हैं) ऑपन--माजल बछ। जि चतुष्पञ्चाशर्दाधिकशततमो< ध्याय: नारदजीका सेमल-वृक्षसे प्रशंसापूर्वक प्रश्न युधिछिर उवाच बलिन: प्रत्यमित्रस्य नित्यमासन्नवर्तिन: । उपकारापकाराभ्यां समर्थस्योद्यतस्य च
yudhiṣṭhira uvāca |
balinaḥ pratyamitrasyā nityam āsannavartinaḥ |
upakārāpakārābhyāṃ samarthasyodyatasya ca ||
யுதிஷ்டிரன் கூறினான்—பிதாமஹா! வலிமைமிக்க, எப்போதும் அருகிலேயே இருப்பவன், உதவியும் தீங்கும் செய்ய வல்லவன், என்றும் முயற்சியுடன் செயல்படத் தயாரானவன் ஆகிய பகைவனிடம்—அற்ப வலிமையுடைய, சாரமற்ற, தாழ்ந்த நிலை கொண்ட ஒருவன் மயக்கத்தால் பெருமை பேசி ஒழுங்கற்ற சொற்கள் கூறி பகையைத் தூண்டி, அந்த வலிமைமிக்க பகைவன் மிகக் கோபமுற்று அவனை வேரோடு அகற்றத் தாக்கி வந்தால்—அப்போது தாக்குதலுக்குள்ளானவன் தன் சிறு வலிமையையே நம்பி அந்தத் தாக்குபவரிடம் எவ்வாறு நடந்துகொள்ள வேண்டும்? எந்த நடத்தையே அவனுக்குப் பாதுகாப்பாகும்?
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames an ethical-political dilemma: when a weaker person has foolishly provoked a stronger, nearby, capable enemy, survival depends not on bravado but on prudent conduct—measured speech, strategic restraint, and realistic assessment of power.
In Śānti Parva’s instruction on conduct and policy, Yudhiṣṭhira poses a practical question (to Bhīṣma as teacher): how a weaker party should behave when a powerful adversary, angered by the weaker party’s improper boasting, launches an attack.