Shloka 5
Sandhi–Vigraha in Āpada: The Mouse and the Cat (सन्धिविग्रहापदि—मूषकमार्जारसंवादः)
सर्वकाननदेशकज्ञ: पारियात्रचर: सदा । धर्मज्ञ: सर्वभूतानाममोधेषुर्दूढायुध:
sarva-kānana-deśa-kajñaḥ pāriyātra-caraḥ sadā | dharmajñaḥ sarva-bhūtānām amodheṣur dūḍhāyudhaḥ ||
அவனுக்கு காடுகளின் எல்லாப் பகுதிகளையும் பற்றிய முழுமையான அறிவு இருந்தது. அவன் எப்போதும் பாரியாத்திர மலைகளில் உலாவி, எல்லா உயிர்களின் தர்மக் கடமைகளை அறிந்தவன். அவன் அம்புகள் இலக்கைத் தவறாது தாக்கும்; அவன் ஆயுதங்கள் உறுதியும் நம்பகத்தன்மையும் உடையவை.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse praises an ideal type of capable person—especially a warrior or protector—whose excellence is not only martial (unfailing aim, reliable weapons) but also ethical and ecological: he knows the terrain thoroughly and understands dharma as it applies to all beings. Competence is presented as inseparable from dharma-awareness and disciplined preparedness.
Bhishma is describing a particular figure’s qualities: deep knowledge of forest regions, constant movement in the Pāriyātra area, insight into the duties/natures of living beings, and exceptional martial reliability (arrows that do not miss, well-secured weapons). The description functions as character-portraiture within Bhishma’s broader instruction in the Shanti Parva.