Shloka 1
Bala and Dharma in Kṣatriya Governance (बल-धर्म सम्बन्धः)
ऑपन-माजल छा अ<-छकऋाज (आपडद्धर्मपर्व) एकत्रिशदधिकशततमो< ध्याय: आप्त्तिग्रस्त राजाके कर्तव्यका वर्णन युधिछिर उवाच क्षीणस्य दीर्घसूत्रस्य सानुक्रोशस्य बन्धुषु । परिशड्किततवृत्तस्य श्रुतमन्त्रस्य भारत
Yudhiṣṭhira uvāca: kṣīṇasya dīrghasūtrasya sānukrośasya bandhuṣu | pariśaṅkitavṛttasya śrutamantrasya bhārata ||
யுதிஷ்டிரன் கூறினான்— ஓ பாரதா! வலமும் செல்வமும் சுருங்கி, தாமதம் செய்வோனாய்; உறவினர்மேல் அளவுக்கு மீறிய கருணையால் அவர்களின் அழிவை அஞ்சித் தம்முடன் கொண்டு சென்று பகைவரை எதிர்கொள்ள இயலாதவனாய்; அவனது நடத்தை சந்தேகிக்கப்படுவதாக (அல்லது அவன் அமைச்சர்களின் நடத்தை மீது சந்தேகப்படுவதாக); அவனுடைய ஆலோசனை ரகசியமின்றி பிறர் செவியுற்றதாக—இவ்வாறு பேராபத்தில் நெருக்கப்பட்டு மனம் கலங்கிய அரசனுக்கு இனி என்ன வழி மீதமிருக்கும்? இச்சங்கடத்திலிருந்து விடுபட அவன் என்ன செய்ய வேண்டும்?
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames a rāja-dharma problem: when a ruler is weakened materially and psychologically, divided by misplaced compassion, and compromised by distrust and leaked strategy, he must seek a disciplined, realistic remedy—restoring secrecy, decisive action, reliable counsel, and protective measures—rather than drifting in delay and fear.
In Śānti Parva, Yudhiṣṭhira questions the elder authority (addressed as ‘Bhārata’) about what a distressed king should do when his power is depleted, his decision-making is delayed, his inner circle is unreliable or suspected, and his strategic counsel has been exposed—setting up Bhīṣma’s instruction on conduct in political calamity.