Shloka 45
Kośa, Bala, and Maryādā: Treasury, Capacity, and Enforceable Limits (कोश-बल-मर्यादा)
Devanagari script
नैतौ सम्भवतो राजन् कथंचिदपि पार्थिव । न हारण्येषु पश्यामि धनवृद्धानहं क्वचित्
Translation
அரசே! பூமிநாதா! செல்வத்தைச் சேர்த்தலும் அதைத் துறத்தலும்—இவ்விரண்டும் ஒரே மனிதனில் ஒரே நேரத்தில் எவ்விதத்திலும் கூடிவராது. ஏனெனில் வனத்தில் வாழும் துறவியரான மகாத்மாக்களை நான் எங்கும் செல்வத்தில் பெருகியவர்களாகக் காணவில்லை.
Word by Word
nanot
na:
TypeIndeclinable
Rootna
etauthese two
etau:
Karta
TypePronoun
Rootetad
Formmasculine, nominative, dual
sambhavataḥare possible / can occur
sambhavataḥ:
TypeVerb
Rootsambhū
Formpresent, 3rd, dual, parasmaipada
rājanO king
rājan:
TypeNoun
Rootrājan
Formmasculine, vocative, singular
kathaṃcitsomehow / in any way
kathaṃcit:
TypeIndeclinable
Rootkathaṃcit
apieven / also
api:
TypeIndeclinable
Rootapi
pārthivaO ruler / O king
pārthiva:
TypeNoun
Rootpārthiva
Formmasculine, vocative, singular
nanot
na:
TypeIndeclinable
Rootna
hāraṇyeṣuamong forest-dwellers / in the forest
hāraṇyeṣu:
Adhikarana
TypeAdjective
Roothāraṇya
Formmasculine, locative, plural
paśyāmiI see
paśyāmi:
TypeVerb
Rootdṛś
Formpresent, 1st, singular, parasmaipada
dhana-vṛddhānincreased in wealth / wealthy
dhana-vṛddhān:
Karma
TypeAdjective
Rootdhana-vṛddha
Formmasculine, accusative, plural
ahamI
aham:
Karta
TypePronoun
Rootasmad
Formnominative, singular
kvacitanywhere / ever
kvacit:
TypeIndeclinable
Rootkvacit
rājanO king
rājan:
TypeNoun
Rootrājan
Formmasculine, vocative, singular
pṛthvī-nāthaO lord of the earth
pṛthvī-nātha:
TypeNoun
Rootpṛthvī-nātha
Formmasculine, vocative, singular
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Sandhi Notes