Shloka 4
Kośa, Bala, and Maryādā: Treasury, Capacity, and Enforceable Limits (कोश-बल-मर्यादा)
असंविहितराष्ट्स्य देशकालावजानत: । अप्राप्यं च भवेत् सान्त्वं भेदो वाप्पतिपीडनात् । जीवित त्वर्थहेतुर्वा तत्र कि सुकृतं भवेत्
asaṁvihita-rāṣṭrasya deśa-kālāvajānataḥ | aprāpyaṁ ca bhavet sāntvaṁ bhedo vā pīḍanāt | jīvita-tv-artha-hetur vā tatra kiṁ sukṛtaṁ bhavet ||
யுதிஷ்டிரன் கூறினான்— “தன் அரசை காக்கத் தவறியவன், இடமும் காலமும் அறியாதவன், மேலும் கடும் ஒடுக்குமுறையால் சமாதானம் அல்லது பிளவு-நீதி ஆகியவற்றையும் பயன்படுத்த இயலாதவன்—அவன் செய்ய வேண்டியது என்ன? உயிரைக் காக்க முயல வேண்டுமா, அல்லது செல்வத்தை ஈட்டும் வழியைப் பிடிக்க வேண்டுமா? அந்நிலையில் எது சிறந்தது, எது தர்மம்?”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames an ethical dilemma in rājadharma: when governance has failed and standard diplomatic tools (conciliation and division) are no longer workable due to severe oppression, one must discern what truly counts as ‘sukṛta’—the most right and welfare-producing action—balancing survival (jīvita) against material means and state-interest (artha).
In Śānti Parva’s discourse on kingship and conduct, Yudhiṣṭhira raises a practical question about policy under extreme duress: if a ruler has lost control and cannot apply sāma or bheda, should he prioritize protecting life or securing resources, and which choice is ethically preferable.