Shloka 21
Kośa, Bala, and Maryādā: Treasury, Capacity, and Enforceable Limits (कोश-बल-मर्यादा)
यथा वै ब्राह्मण: सीदन्नयाज्यमपि याजयेत् । अभोज्यान्नानि चाश्रीयात् तथेदं नात्र संशय:
yathā vai brāhmaṇaḥ sīdann ayājyam api yājayet | abhojyānnāni cāśrīyāt tathā idaṃ nātra saṃśayaḥ ||
பீஷ்மர் கூறினார்—வாழ்வாதாரம் இல்லாமல் துன்புறும் பிராமணன் உயிர் காக்கும் பொருட்டு யாகத்திற்கு தகுதியில்லாத ஒருவருக்குக் கூட யாகம் நடத்தித் தரலாம்; வழக்கில் உண்ணத் தகாத உணவையும் நாடலாம். அதுபோலவே முன் செய்யுளில் க்ஷத்திரியனுக்குக் கூறிய விதியும் புரிந்துகொள்ள வேண்டும்; இதில் ஐயம் இல்லை।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
In extreme hardship (āpaddharma), preserving life and sustaining one’s role may justify limited exceptions to normal rules—such as a brāhmaṇa officiating for an ordinarily ineligible patron or eating normally forbidden food—paralleling emergency duties prescribed for a kṣatriya.
Bhīṣma, instructing on dharma in the Śānti Parva, clarifies that the previous instruction about a kṣatriya’s conduct in crisis should be accepted without doubt, using the brāhmaṇa’s emergency allowances as an analogy.