Shloka 45
त्रिवर्गमूलनिश्चयः — Determining the Roots of Dharma, Artha, and Kāma
Mahābhārata, Śānti-parva 123
जो सम्पूर्ण जगतको शिक्षा देनेवाले हैं, वे धर्म प्रजापतिसे दण्डको ग्रहण करके प्रजाकी रक्षाके लिये सदा जागरूक रहते हैं। ब्रह्मपुत्र सनातन व्यवसाय वह दण्ड धर्मसे लेकर लोकरक्षाके लिये जागते रहते हैं ।।
vyavasāyāt tatastejo jāgarti paripālayat | oṣadhyastejasastasmādoṣadhībhyaś ca parvatāḥ ||
வசூஹரோமன் கூறினான்—அனைத்து உலகிற்கும் ஒழுக்கம் கற்பிக்கும் தர்மம், பிரஜாபதியிடமிருந்து தண்டத்தை ஏற்று குடிகளைப் பாதுகாக்க எப்போதும் விழிப்புடன் இருக்கிறது. பிரம்மனின் புதல்வனெனப் போற்றப்படும் சனாதன ‘வ்யவசாயம்’ கூட தர்மத்திடமிருந்து தண்டத்தைப் பெற்று உலகப் பாதுகாப்பிற்காக விழித்திருக்கிறது. பின்னர் வ்யவசாயத்திடமிருந்து தண்டத்தைப் பெற்ற ‘தேஜஸ்’ உலகை காக்கும் பணியில் சுறுசுறுப்புடன் நிற்கிறது. தேஜஸிலிருந்து மூலிகைகள்; மூலிகைகளிலிருந்து மலைகள்; மலைகளிலிருந்து சாறு; சாறிலிருந்து நிருதி; நிருதியிலிருந்து ஒளிகள்—இவ்வாறு வரிசையாக தண்டத்தைத் தாங்கி, உலகப் பாதுகாப்பிற்காக அனைத்தும் இடையறாது விழிப்புடன் இருக்கின்றன।
वसुहरोम उवाच
Educational Q&A
Protective authority (daṇḍa) must be grounded in disciplined resolve (vyavasāya) and exercised with constant vigilance; when aligned with dharma it sustains the world’s welfare, linking governance to a wider cosmic order.
In the Śānti Parva’s discourse on dharma and rulership, Vasuharoma explains how the power that protects society stays ‘awake’ and how, in a chain of dependence, elements like tejas, herbs, and mountains are portrayed as successive supports in the maintenance of worldly order.