Shloka 15
त्रिवर्गमूलनिश्चयः — Determining the Roots of Dharma, Artha, and Kāma
Mahābhārata, Śānti-parva 123
वसुहोम बोले--राजन्! दण्ड सम्पूर्ण जगत्के नियमके अंदर रखनेवाला है। यह धर्मका सनातन स्वरूप है। इसका उद्देश्य है प्रजाको उद्दण्डतासे बचाना। इसकी उत्पत्ति जिस तरहसे हुई है, सो बता रहा हूँ; सुनो ।।
Vasuharomā uvāca—rājan! daṇḍaḥ sampūrṇaṁ jagad niyamasya antargataṁ dhārayati. eṣa dharmasya sanātanaḥ svarūpaḥ. asya prayojanaṁ prajāṁ auddaṇḍyāt rakṣitum. asya utpattiḥ yathābhūtā mayā te kathyate; śṛṇu. brahmā yiyakṣuḥ bhagavān sarvalokapitāmahaḥ, ṛtvijaṁ nātmanas tulyaṁ dadarśa—iti hi naḥ śrutam.
வசுஹரோமர் கூறினார்—ஓ அரசே! தண்டமே முழு உலகையும் ஒழுங்கின் எல்லைக்குள் வைத்திருக்கிறது. இது தர்மத்தின் சனாதன வடிவம்; மக்களை அடங்காமை, அநியாயம் ஆகியவற்றிலிருந்து காத்து ஒழுக்கத்தில் வைத்துப் பாதுகாப்பதே இதன் நோக்கம். இப்போது இது எவ்வாறு தோன்றியதோ அதையே கூறுகிறேன்—கேள். நாம் கேட்டதாவது: ஒருகாலத்தில் எல்லா உலகங்களின் பிதாமகனான பகவான் பிரம்மா யாகம் செய்ய விரும்பினார்; ஆனால் தமக்குச் சமமான ஒரு ருத்விஜனை அவர் காணவில்லை.
वसुहरोम उवाच
Educational Q&A
Daṇḍa (punitive authority) is presented as an eternal instrument of dharma that maintains social and cosmic order by restraining unruliness; its ethical aim is protection of the people rather than mere retribution.
Vasuharoma begins explaining the origin and purpose of daṇḍa to the king, introducing a traditional account in which Brahmā wishes to perform a sacrifice but cannot find an officiating priest equal to himself—setting up the ensuing origin-story.