Shloka 50
Daṇḍotpatti-kathana (Origin and Function of Daṇḍa) — वसुहोम–मान्धातृ संवाद
भर्तप्रत्यय उत्पन्नो व्यवहारस्तथापर: । तस्माद् यः स हितो दृष्टो भर्तप्रत्ययलक्षण:
bhartapratyaya utpanno vyavahāras tathāparaḥ | tasmād yaḥ sa hito dṛṣṭo bhartapratyayalakṣaṇaḥ ||
பீஷ்மர் கூறினார்— தலைவன்/அதிகாரத்தின் மீது உள்ள நம்பிக்கையிலிருந்தும் ஒரு வகை நீதிநடைமுறை (வ்யவஹாரம்) தோன்றுகிறது; அது வாதி-பிரதிவாதி எழுப்பும் தகராறிலிருந்து எழும் நடைமுறையிலிருந்து வேறுபட்டது. ஆகவே அந்நம்பிக்கையின் அடிப்படையில் வழங்கப்படும் தீர்ப்பு அல்லது தண்டனை ‘பர்த்ரு-ப்ரத்யய-லக்ஷண’ எனப்படும்; அது உலகமெங்கும் நன்மை தருவதாகக் கருதப்படுகிறது.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma distinguishes a type of judicial action grounded in reliance on a recognized authority (a master/guardian/sovereign) from litigation born of mutual dispute, and affirms that decisions/punishments based on such authoritative trust can serve the common welfare when properly applied.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and governance, Bhishma is explaining classifications of vyavahāra (legal/judicial procedure) to Yudhishthira, describing how certain cases arise not from a formal contest between parties but from trust in an authority’s standing, leading to a distinct kind of adjudication and penalty.