Shloka 16
Daṇḍotpatti-kathana (Origin and Function of Daṇḍa) — वसुहोम–मान्धातृ संवाद
जटी द्विजिहद्वस्ताम्रास्यो मृगराजतनुच्छद: । एतद् रूपं बिभर्त्युग्रंं दण्डो नित्यं दुराधर:
jaṭī dvijihadvastāmrāsyo mṛgarāja-tanucchadaḥ | etad rūpaṃ bibharty ugraṃ daṇḍo nityaṃ durādharaḥ ||
பீஷ்மர் கூறினார்—சடைமுடியுடன், இரு நாவுகள் உடையவனாக, செம்புச் சிவப்பு முகத்துடன், மிருகராஜன் (சிங்கம்) உடலை ஒத்த போர்வை அணிந்தவனாக—தாங்க இயலாத தண்டம் எப்போதும் இத்தகைய உக்கிர வடிவையே தாங்கி நிற்கிறது; அதை பிறர் எதிர்கொள்வது கடினம்.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights daṇḍa (chastisement/discipline) as a formidable, ever-present instrument of order. It suggests that authority must be strong and difficult to resist, functioning as a constant restraint that upholds dharma and curbs wrongdoing.
In Bhīṣma’s discourse in the Śānti Parva, he describes a fearsome figure marked by ascetic signs (matted hair, animal-skin garment) and by the ever-present daṇḍa. The description underscores the awe and deterrent power associated with enforcing moral and social order.