Shloka 12
Daṇḍotpatti-kathana (Origin and Function of Daṇḍa) — वसुहोम–मान्धातृ संवाद
यथोक्तमेतद् वचन प्रागेव मनुना पुरा । यन्मयोक्तं मनुष्येन्द्र ब्रह्मणो वचन महत्
bhīṣma uvāca | yathoktam etad vacanaṃ prāg eva manunā purā | yan mayoktaṃ manuṣyendra brahmaṇo vacanaṃ mahat ||
பீஷ்மர் கூறினார்—மனிதர்களில் சிறந்தவனே, இந்தச் சொற்றொடரை மனு முன்பே உரைத்தார். நான் கூறியது பிரம்மாவின் மகத்தான வாக்கு. மனு முன்னரே கூறியதால் இதை ‘பிராக்வசனம்’ என்றும் அழைப்பர்; மேலும் இதில் வ்யவஹாரம்—உலக நடத்தை மற்றும் நீதிநடைமுறை—விளக்கப்படுவதால் இங்கு இதற்கு ‘வ்யவஹாரம்’ என்ற பெயர் வழங்கப்படுகிறது.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma grounds his instruction in recognized authority: the same rule was taught earlier by Manu and ultimately reflects Brahmā’s great pronouncement. Because it guides practical dealings and adjudication, it is classified under vyavahāra—dharma as applied to real-world conduct and legal order.
In the Śānti Parva dialogue, Bhishma continues advising the king (Yudhiṣṭhira). Here he clarifies that his present teaching is not novel: it is an ancient doctrine already stated by Manu and traceable to Brahmā, thereby reinforcing its legitimacy for governance and social/legal practice.