Daṇḍa-svarūpa-nirūpaṇa
The Nature, Forms, and Function of Daṇḍa
आपद्द्वारेषु युक्त: स्याज्जलप्रस्रवणेष्विव । शैलवर्षोदकानीव द्विजान् सिद्धान् समाश्रयेत् । अर्थकाम: शिखां राजा कुर्याद्धर्मध्वजोपमाम्,बाढ़के समय जिस ओरसे जल बहकर गाँवोंको डुबा देनेका संकट उपस्थित कर दे, उस स्थानपर जैसे लोग मजबूत बाँध बाँध देते हैं, उसी प्रकार जिन द्वारोंसे संकट आनेकी सम्भावना हो, उन्हें सुदृढ़ बनाने और बंद करनेके लिये राजाको सतत सावधान रहना चाहिये। जैसे पर्वतोंपर वर्षा होनेसे जो पानी एकत्र होकर नदी या तालाबके रूपमें रहता है, उसका उपयोग करनेके लिये लोग उसका आश्रय लेते हैं, उसी प्रकार राजाको सिद्ध ब्राह्मणोंका आश्रय लेना चाहिये तथा जिस प्रकार धर्मका ढोंगी सिरपर जटा धारण करता है, उसी तरह राजाको भी अपना स्वार्थ सिद्ध करनेकी इच्छासे उच्च लक्षणोंको धारण करना चाहिये
āpad-dvāreṣu yuktaḥ syāj jala-prasravaṇeṣv iva | śaila-varṣodakānīva dvijān siddhān samāśrayet | artha-kāmaḥ śikhāṁ rājā kuryād dharma-dhvajopamām ||
பீஷ்மர் கூறினார்—ஆபத்து நுழையக்கூடிய ‘வாசல்கள்’ எவை எனக் கருதி, அரசன் அங்கே எப்போதும் விழிப்புடன் இருக்க வேண்டும்; நீர் உடைப்பதற்கான இடங்களில் மக்கள் அணைகளை உறுதிப்படுத்துவது போல. மேலும், மலைகளில் பெய்யும் மழையால் சேரும் நீரை மக்கள் அடைக்கலமாகக் கொண்டு பயன்பெறுவது போல, அரசன் सिद्ध இருபிறப்பினர் (பிராமணர்) ஆகியோரின் ஆதரவை நாட வேண்டும். அதேவேளை, லாப ஆசையால் உந்தப்பட்டு, தன் நோக்கம் நிறைவேறுவதற்காக, தர்மக் கொடியைத் தூக்கும் வஞ்சகன் சிகை அணிவதுபோல் வெளிப்புற நற்குணச் சின்னங்களையும் அரசன் ஏற்றுக்கொள்ளக் கூடும்.
भीष्म उवाच
A ruler must proactively secure points of vulnerability against impending crises, rely on competent spiritual-intellectual advisers (siddha Brahmins), and recognize that political life can involve strategic use of outward symbols of virtue—while warning that such ‘dharma-banner’ display can be hypocritical when driven purely by self-interest.
In the Śānti Parva’s instruction on kingship, Bhīṣma continues advising Yudhiṣṭhira on practical governance: fortify weak points before disaster strikes, seek guidance from accomplished Brahmins, and understand how rulers may adopt public signs of righteousness to achieve political ends.