Shloka 193
Satya–Anṛta Viveka (Discrimination between Truth and Falsehood) | सत्य–अनृत विवेकः
अर्थस्य रक्षणार्थाय परेषां धर्मकारणात् | परंतु प्राण-संकटके समय, विवाहके अवसरपर, दूसरेके धनकी रक्षाके लिये तथा धर्मकी रक्षाके लिये असत्य बोला जा सकता है
arthasya rakṣaṇārthāya pareṣāṃ dharma-kāraṇāt | parantu prāṇa-saṅkaṭake samaye vivāha-ke avasarapar dvitīyasya dhanasya rakṣā-kṛte tathā dharmasya rakṣā-kṛte asatyaṃ vaktuṃ śakyate |
பீஷ்மர் போதித்தார்— உண்மை பேசுதல் முதன்மைத் தர்மம்; எனினும் தர்மம் அரிதாகவும் கட்டுப்பட்டதாகவும் சில விதிவிலக்குகளை ஏற்றுக்கொள்கிறது. உயிர்க்கு ஆபத்து நேரும் போது, திருமணச் சந்தர்ப்பத்தில், பிறருடைய செல்வத்தைப் பாதுகாப்பதற்காகவும் தர்மத்தைப் பாதுகாப்பதற்காகவும் பொய் கூறுதல் அனுமதிக்கப்படுகிறது. இது ஏமாற்றத்திற்கு உரிமம் அல்ல; உயிரும் தர்மமும் காக்கும் பொருட்டான குறுகிய அனுமதியே.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Truth is a major dharma, but dharma is also contextual: in exceptional situations—especially to protect life, preserve another’s rightful property, or safeguard dharma itself—speaking an untruth may be allowed. The permission is narrow and purpose-bound, not a general approval of deception.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma, Bhishma is advising Yudhishthira on ethical decision-making. He explains how competing duties can arise and how, in rare cases, the higher aim of protecting life and dharma can override strict literal truth-telling.