Shloka 18
मातापितृगुरुपूजा-प्रशंसा
Praise of Venerating Mother, Father, and Teacher
गुरुत्वेनाभिभवति नास्ति मातृसमो गुरु: । आचार्य सदा दस श्रोत्रियोंसे बढ़कर है। उपाध्याय (विद्यागुरु) दस आचार्योसे अधिक महत्त्व रखता है
guru-tvenābhibhavati nāsti mātṛ-samaḥ guruḥ | ācāryaḥ sadā daśa śrotriyebhyo ’dhikaḥ | upādhyāyo daśācāryebhyo ’dhikaḥ | pitā daśopādhyāyebhyo ’dhikaḥ | mātā daśa-pitṛbhyo ’py adhikā | sā ekā sva-gauraveṇa sarvāṃ pṛthivīm api tiraskaroti | ataḥ mātṛ-samaḥ anyaḥ ko ’pi guruḥ nāsti || guruḥ garīyān pitṛto mātṛtaś ca iti me matiḥ ||
பீஷ்மர் கூறினார்—மரியாதையின் அளவுகோலில் தாயை மிஞ்சுபவர் எவரும் இல்லை; அவளுக்கு இணையான குருவும் இல்லை. ஆசார்யர் பத்து ஶ்ரோத்ரியர்களைவிட உயர்ந்தவர்; உபாத்யாயர் பத்து ஆசார்யர்களைவிட; தந்தை பத்து உபாத்யாயர்களைவிட; தாய் பத்து தந்தைகளைவிடவும் மேலானவர். தன் ஒரே பெருமையால் அவள் முழு பூமியையும் கூட மங்கச் செய்கிறாள். ஆகவே தாய்க்கு ஒப்பான மற்றொரு குரு இல்லை; என் கருத்தில் குரு தந்தையைவிட கனமானவர், தாய் அதைவிடவும் உயர்ந்தவர்.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma ranks sources of authority and gratitude, concluding that the mother is the highest object of reverence—greater even than learned teachers and the father—because her singular dignity and sacrifice ground one’s very life and moral formation.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma, Bhishma advises Yudhishthira by laying out a hierarchy of venerable figures (śrotriya, ācārya, upādhyāya, father, mother) to clarify whom one must honor most and why.