Shloka 32
Gaṇānāṃ Vṛttiḥ — On the Sustenance and Cohesion of Assemblies
Gaṇa-nīti
तस्मात् संघातमेवाहुर्गणानां शरणं महत्,जाति और कुलमें सभी एक समान हो सकते हैं; परंतु उद्योग, बुद्धि और रूप- सम्पत्तिमें सबका एक-सा होना सम्भव नहीं है। शत्रुलोग गणराज्यके लोगोंमें भेदबुद्धि पैदा करके तथा उनमेंसे कुछ लोगोंको धन देकर भी समूचे संघमें फूट डाल देते हैं; अतः संघबद्ध रहना ही गणराज्यके नागरिकोंका महान् आश्रय है
tasmāt saṅghātam evāhur gaṇānāṃ śaraṇaṃ mahat | jāti-kula-samānatve 'pi na sarveṣām udyogo buddhir rūpa-sampattiś ca samā bhavati | śatravaḥ gaṇa-rājyeṣu bheda-buddhiṃ janayitvā kecid dhana-dānenāpi sarva-saṅghe bhedaṃ kurvanti | tasmāt saṅgha-baddhatā eva gaṇa-nāgarikāṇāṃ mahāśrayaḥ ||
பீஷ்மர் கூறினார்—ஆகவே சங்கமாக ஒன்றிணைந்திருப்பதே கணங்களின் மிகப் பெரிய அடைக்கலம் என்று சொல்லப்படுகிறது. பிறப்பிலும் குலத்திலும் சமம் இருக்கலாம்; ஆனால் முயற்சி, அறிவு, அழகு-செல்வம் ஆகியவற்றில் அனைவரும் ஒரேபோல் இருப்பது இயலாது. பகைவர்கள் குடிமக்களிடையே பிளவுச் சிந்தனையை உருவாக்கி, சிலருக்கு பொருள் கொடுத்து, முழுச் சங்கத்தையும் பிளக்கிறார்கள். எனவே கணத்தின் குடிமக்களுக்கு உறுதியான ஒற்றுமையே உச்ச ஆதாரம்।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The chief protection of a republic or clan-polity is solidarity: even if citizens share birth and lineage, natural differences in ability and resources make them vulnerable to factionalism, which enemies exploit through sowing division and bribing a few; therefore unity is the highest safeguard.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhishma advises Yudhiṣṭhira on governance and public stability, warning that hostile forces commonly fracture republics by creating internal factions and buying influence, and he urges maintaining a tightly bound confederation.