Shloka 103
Nīti-upadeśa to a Rājaputra: Self-restraint, Alliances, and Rival-Management (नीतिउपदेशः)
आन्तरैभेंदयित्वारीन् बिल्व॑ बिल्वेन भेदय | राजा जनक बड़े धीर और श्रीसम्पन्न हैं। जब वे तुम्हारा सत्कार करेंगे
āntaraiḥ bhedayitvā arīn bilvaṁ bilvena bhedaya | rājā janakaḥ baḍe dhīraḥ śrī-sampannaś ca | yadā te satkāraṁ kariṣyati tadā sarva-lokānāṁ viśvāsa-pātraḥ bhūtvā tvam atyantaṁ gauravānvitō bhaviṣyasi | tām avasthāṁ prāpya mitrāṇāṁ senām ekatrīkṛtya śubhaiḥ mantribhiḥ saha mantraṇāṁ kṛtvā antar-aṅga-janair śatru-dale bhedaṁ kārayitvā bilvaṁ bilvenaiva bhedaya (śatroḥ sahāyenaiva śatroḥ vidhvaṁsaṁ kuryāḥ) |
பீஷ்மர் கூறினார்—உள்ளார்ந்த நபர்களைக் கொண்டு பகைவரிடையே பிளவை உண்டாக்கி, பில்வப் பழத்தை மற்றொரு பில்வத்தால் பிளப்பதுபோல், பகைவனை அவனுடைய ஆதாரங்களாலேயே முறியடிக்க. ஜனகன் திடநெஞ்சும் செல்வச் செழிப்பும் உடைய அரசன்; அவன் உன்னைச் சிறப்பித்தால் நீ அனைவரின் நம்பிக்கைக்குரியவனாய் மிகுந்த பெருமை அடைவாய். அந்நிலையிலே நண்பர் படைகளைச் சேர்த்து, திறமையான அமைச்சர்களுடன் ஆலோசித்து, இரகசிய தூதர்களால் பகை முகாமில் பிளவை விதை.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler (or political actor) should act through rājadharma: secure legitimacy and trust, consult competent ministers, build alliances, and use intelligence to create divisions within hostile forces—defeating the enemy with minimal direct confrontation, symbolized by splitting a bilva with another bilva.
Bhishma is instructing on practical governance and war-policy: he points to King Janaka’s honorable support as a source of public trust, then outlines a plan—gather allied troops, deliberate with ministers, and employ confidential agents to foment dissension in the enemy camp so the enemy collapses from within.