Shloka 47
उपायधर्म-सेनायोगः
Upāya-dharma and Senāyoga: Expedient Ethics & Army Deployment
संहतान् योधयेदल्पान् काम॑ विस्तारयेद् बहुन् । सूचीमुखमनीकं स्यादल्पानां बहुभि: सह
saṁhatān yodhayed alpān kāmaṁ vistārayed bahūn | sūcīmukham anīkaṁ syād alpānāṁ bahubhiḥ saha ||
படை குறைவாக இருந்தால் அவர்களை ஒன்றாகக் கட்டுக்கோப்பாகச் சேர்த்து போரிடச் செய்ய வேண்டும்; வீரர்கள் பலராக இருந்தால் விருப்பம்போல் பரந்த முனையில் விரிக்கலாம். மேலும் குறைந்த படை பலருடன் மோத வேண்டுமெனில் ‘சூசீமுக’ (ஊசி-முனை) எனப்படும் வியூகம் ஏற்றதாகக் கருதப்படுகிறது.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches adaptive leadership in warfare: concentrate a small force into a cohesive, disciplined mass, but deploy a large force with breadth and flexibility. When outnumbered, use a formation like Sūcīmukha that focuses power into a penetrating point, minimizing the disadvantages of being few.
In the Shanti Parva’s instruction on rājadharma, Bhishma advises the king on practical conduct of war and army deployment. Here he gives a rule-of-thumb for arranging troops based on relative numbers and recommends the Sūcīmukha formation when a smaller contingent must face a larger one.